هشدار پزشکی: این مطلب آموزشی است و جای معاینهٔ حضوری را نمی‌گیرد. اگر برجستگی سفت و برنگشتنی یا درد شدید ناگهانی همراه با تهوع و استفراغ دارید، بدون معطلی به اورژانس مراجعه کنید.
روش‌های جراحی فتق: لاپاراسکوپی بهتر است یا عمل باز؟
پاسخ کوتاه: برای فتق کشاله ران، ترمیم با مش، چه باز و چه لاپاراسکوپی، انتخاب معتبر است و میزان عود تفاوت چندانی ندارد. لاپاراسکوپی برای خانم‌ها، فتق دوطرفه و فتق عودکرده ارجح‌تر است و درد کمتر و بازگشت سریع‌تری دارد، اما به جراح مسلط نیاز دارد. در فتق یک‌طرفه هر دو قابل قبول‌اند.
اگر فتق کشاله ران دارید، یکی از اولین پرسش‌ها این است که عمل باز بهتر است یا لاپاراسکوپی با مش. نوع‌های فتق و علائم آن را در راهنمای جراحی فتق کشاله ران ببینید؛ این مطلب فقط روش‌های جراحی را مقایسه می‌کند و بر توضیح دکتر حسین ذبیحی و راهنمای بین‌المللی HerniaSurge تکیه دارد. میانهٔ مطلب یک ترازوی تعاملی هم هست که وضعیت شما را با دو روش می‌سنجد.
می‌خواهید نظر جراح را دربارهٔ روش مناسب خودتان بدانید؟ با مطب تماس بگیرید.
دامنهٔ این مطلب فتق کشاله ران (اینگوینال و فمورال) در بزرگسالان است. برای فتق نافی، شکمی و برشی قاعده‌های دیگری مطرح است و باید جداگانه با جراح بررسی شود.
عمل باز و لاپاراسکوپی چه فرقی دارند؟
در هر دو روش، هدف یکی است: فتق به جای خود برگردانده شود و نقطهٔ ضعیف دیواره با مش تقویت شود. تفاوت در مسیر رسیدن به فتق است. در عمل باز، جراح روی کشاله ران برش می‌دهد و از جلو به فتق می‌رسد؛ برای ترمیم مش‌دار باز، تکنیک لیختن‌اشتاین توصیه شده است. در لاپاراسکوپی، با چند برش کوچک و دوربین از داخل ترمیم انجام می‌شود. مراحل لاپاراسکوپی و روش‌های TAPP و TEP را در جراحی لاپاراسکوپی فتق در تهران بخوانید و مزایا و معایب آن را در درمان فتق با لاپاراسکوپی ببینید.
| ویژگی | عمل باز | لاپاراسکوپی |
|---|---|---|
| اندازهٔ برش (طبق توضیح دکتر ذبیحی) | یک برش حدود ۶ تا ۱۴ سانتی‌متر | چند برش کوچک، مجموعاً حدود ۱۰ تا ۱۵ میلی‌متر |
| مش | معمولاً استفاده می‌شود | معمولاً استفاده می‌شود |
| میزان عود | تفاوت چندانی با لاپاراسکوپی ندارد | تفاوت چندانی با عمل باز ندارد |
| درد بعد از عمل و بازگشت به کار | معمولاً کمی بیشتر و دیرتر | معمولاً کمتر و سریع‌تر |
| درد مزمن بعد از عمل | عمل باز از عوامل خطر آن شمرده شده است | در راهنما خطر کمتری برای آن ذکر شده است |
| بیهوشی | بسته به شرایط و تجربهٔ جراح، گاهی بدون بیهوشی عمومی هم ممکن است | معمولاً بیهوشی عمومی |
| نیاز به مهارت | یادگیری آسان‌تر و رایج‌تر | نیاز به آموزش و تجربهٔ خاص |
این جدول خلاصهٔ کلی است و برای هر بیمار فرق می‌کند؛ نوع و اندازهٔ فتق، سن و بیماری‌های همراه روی روش مناسب اثر می‌گذارند.
میزان عود: کدام روش کمتر برمی‌گردد؟
این پرسش را بیماران زیاد می‌پرسند. پاسخ دکتر ذبیحی این است که از نظر عود، عمل باز و لاپاراسکوپی تفاوت چندانی با هم ندارند. در بعضی منابع گفته می‌شود ممکن است عود در لاپاراسکوپی کمتر باشد، اما این تفاوت زیاد نیست. راهنمای بین‌المللی هم ترمیم با مش را، چه باز و چه لاپاراسکوپی، انتخاب اول معرفی می‌کند.
نکتهٔ مهم‌تر این است که طبق همان راهنما، عوامل خطر عود شامل تکنیک ضعیف، تعداد کم عمل‌های جراح و کم‌تجربگی است. یعنی مهارت و تجربهٔ جراح در عمل انتخاب‌شده، از انتخاب مسیر عمل به‌تنهایی مهم‌تر است. اگر دربارهٔ برگشتن فتق نگرانی دارید، عود فتق بعد از جراحی را بخوانید.
چه کسانی بیشتر از لاپاراسکوپی سود می‌برند؟
در سه گروه، لاپاراسکوپی ارجح‌تر است. شرط راهنمای بین‌المللی در هر سه، وجود جراح مسلط به این روش است.
خانم‌ها
راهنما برای زنان مبتلا به فتق کشاله ران ترمیم لاپاراسکوپی با مش را توصیه می‌کند. دو دلیل دارد: خطر درد مزمن کمتر می‌شود و فتق فمورال، که در زنان شایع‌تر است و ممکن است در معاینه یا عمل باز از نظر دور بماند، بهتر دیده می‌شود. این یکی از روشن‌ترین مزیت‌های لاپاراسکوپی است.
فتق دوطرفه
اگر فتق در هر دو طرف باشد، لاپاراسکوپی معمولاً ارجح است، چون هر دو طرف را می‌توان در همان جلسه و از راه همان برش‌های کوچک ترمیم کرد. در روش TAPP، با رضایت بیمار طرف مقابل هم بررسی می‌شود تا فتق پنهان از دست نرود.
فتق عودکرده و نیاز به عمل مجدد
اگر فتق بعد از ترمیم باز برگشته باشد، لاپاراسکوپی ارجح است، چون جراح از مسیر تازه‌ای می‌رسد که بافت جای زخم قبلی دست‌نخورده است. راهنمای بین‌المللی این مورد را قوی توصیه می‌کند. عکس آن هم درست است: اگر فتق بعد از ترمیم لاپاراسکوپی برگشته باشد، ترمیم از جلو (باز) توصیه می‌شود. بنابراین در عود، مهم است بدانید عمل قبلی با کدام روش بوده است.
فتق یک‌طرفه برای بار اول: چرا هر دو روش قابل قبول است؟
در مردی که فتق یک‌طرفه و بار اول دارد، تفاوت چندانی بین دو روش نیست و هر دو روش مناسب‌اند. با این حال، دکتر ذبیحی تأکید می‌کند که میزان درد بعد از عمل و بازگشت سریع‌تر به محل کار در لاپاراسکوپی بهتر است. راهنمای بین‌المللی هم، در صورت وجود امکانات و تخصص، لاپاراسکوپی را سریع‌تر برای بهبودی و کم‌خطرتر از نظر درد مزمن می‌داند.
پس اگر به بازگشت سریع‌تر به کار اهمیت می‌دهید، لاپاراسکوپی امتیاز دارد (زمان‌بندی استراحت بعد از عمل را در بعد از عمل فتق چند روز باید استراحت کرد ببینید)؛ اما عمل باز هم همچنان قابل انجام است و اگر شرایط شما یا امکانات موجود اقتضا کند، انتخاب درستی است. راهنما خودش می‌گوید درمان باید با تخصص جراح، ویژگی‌های بیمار و فتق و امکانات محل هماهنگ باشد.
چه زمانی عمل باز منطقی است؟
- محدودیت بیهوشی عمومی: لاپاراسکوپی معمولاً بیهوشی عمومی می‌خواهد. اگر بیماری قلبی یا ریوی دارید یا متخصص بیهوشی خطر را بالا می‌داند، عمل باز، که گاهی با روش‌های بی‌حسی هم ممکن است، گزینهٔ مهمی می‌شود.
- عود بعد از لاپاراسکوپی: طبق راهنما، ترمیم از جلو توصیه می‌شود.
- نبود جراح مسلط به لاپاراسکوپی: اگر جراح مطمئن در دسترس نیست، یک عمل باز استاندارد از لاپاراسکوپی کم‌تجربه بهتر است.
- شرایط اورژانسی و پیچیده: در فتق گیرافتاده، روش را بیمار و فتق، تجربهٔ تیم و امکانات تعیین می‌کند.
چرا گاهی می‌گویند عمل باز بهتر است؟
دکتر ذبیحی می‌گوید امروز ممکن است همهٔ جراحان به روش لاپاراسکوپی مسلط نباشند، چون این روش به مهارت و تجربهٔ خاص نیاز دارد. به همین دلیل گاهی این تصور پیش می‌آید که عمل باز بهتر یا مناسب‌تر است، در حالی که هر دو روش قابل قبول هستند. راهنمای بین‌المللی هم تخمین می‌زند برای رسیدن به نتیجه‌ای هم‌سطح عمل باز، حدود ۱۰۰ ترمیم لاپاراسکوپی تحت نظارت لازم است.
یعنی سؤال مهم فقط «کدام روش؟» نیست، «چه کسی و با چه تجربه‌ای؟» هم هست. بپرسید جراح این روش را چقدر انجام می‌دهد و اگر لاپاراسکوپی را پیشنهاد نمی‌کند، دلیل پزشکی‌اش چیست.
مش در هر دو روش
در هر دو روش، مش بخش اصلی ترمیم است و تفاوت‌ها در مسیر و محل قرارگیری آن است. دربارهٔ این‌که مش چیست و چرا به‌کار می‌رود، درمان فتق با مش یا بدون آن را بخوانید.
ترازوی انتخاب روش: وضعیت شما کدام کفه را سنگین‌تر می‌کند؟
موارد مربوط به خودتان را انتخاب کنید و ببینید ترازو به کدام روش متمایل می‌شود. ابزار با همان قاعده‌های بالا کار می‌کند، چیزی ذخیره نمی‌کند و تشخیص نیست. در پایان یک پیام آماده برای مطب می‌سازد.
سه راه گرفتن نوبت
- رزرو آنلاین (دکترتو): برای دیدن و انتخاب مستقیم زمان ویزیت.
- پیام در بله: برای پرسش پیش از نوبت یا فرستادن پیام آمادهٔ ابزار بالا.
- تماس تلفنی: برای صحبت مستقیم با مطب.
در ویزیت، جراح فتق را معاینه می‌کند و بر اساس نوع فتق و وضعیت شما روش مناسب را پیشنهاد می‌دهد. اطلاعات تصویربرداری یا گزارش عمل قبلی را، اگر دارید، همراه ببرید.
برای دانستن روش مناسب خودتان، یکی از این راه‌ها را انتخاب کنید.
نشانی مطب و ساعت ملاقات
نشانی: تهران، شهرک غرب، بلوار فرحزادی، بالاتر از سه‌راه ایوانک، بیمارستان آتیه ۲، طبقهٔ ۱۷، بال جنوبی.
ساعت‌های ملاقات حضوری: شنبه‌ها ۱۹ تا ۲۰، و دوشنبه و چهارشنبهٔ هر هفته ۱۶ تا ۱۹. برای اطمینان از ساعت‌ها پیش از مراجعه با مطب هماهنگ کنید.
تلفن: ۰۹۲۳-۱۲۹-۵۰۴۴.
پرسش‌هایی که می‌توانید در ویزیت بپرسید
- فتق من از چه نوع و در کدام طرف است؟
- برای من عمل باز مناسب‌تر است یا لاپاراسکوپی، و چرا؟
- شما این روش را چقدر انجام می‌دهید؟
- نوع بیهوشی و مدت بستری چگونه است؟
- چه زمانی می‌توانم به کار و فعالیت برگردم؟
دربارهٔ دکتر حسین ذبیحی
دکتر حسین ذبیحی فوق‌تخصص و فلوشیپ جراحی لاپاراسکوپی فتق و کیسه صفرا است (دانشگاه علوم پزشکی تهران). برای سوابق و حوزهٔ کاری او، درباره دکتر حسین ذبیحی را بخوانید.
«در فتق یک‌طرفه تفاوت چندانی بین دو روش نیست، اما درد بعد از عمل و بازگشت به کار در لاپاراسکوپی بهتر است. عمل باز هم همچنان قابل انجام است. هر دو روش قابل قبول‌اند و فقط لاپاراسکوپی مهارت و تجربهٔ خاص می‌خواهد.»
سوالات متداول
آیا عمل باز روش بدتری است؟
نه. راهنمای بین‌المللی ترمیم با مش را، چه باز و چه لاپاراسکوپی، انتخاب اول می‌داند. عمل باز هنوز روش معتبری است و در بعضی شرایط، مثل محدودیت بیهوشی عمومی یا عود بعد از لاپاراسکوپی، گزینهٔ مهمی است.
آیا میزان عود در لاپاراسکوپی کمتر است؟
از نظر عود، تفاوت چندانی بین دو روش نیست. در بعضی منابع تفاوت کوچکی به نفع لاپاراسکوپی گزارش شده، اما این تفاوت زیاد نیست. تجربهٔ جراح و کیفیت تکنیک نقش بزرگ‌تری از مسیر عمل دارد.
چرا برای خانم‌ها لاپاراسکوپی توصیه می‌شود؟
راهنمای بین‌المللی ترمیم لاپاراسکوپی را برای زنان، در صورت وجود جراح مسلط، توصیه می‌کند. دلیل آن کاهش خطر درد مزمن و کمتر از دست رفتن فتق فمورال است که در زنان شایع‌تر است و ممکن است از نظر دور بماند.
در فتق دوطرفه هر دو طرف را با هم عمل می‌کنند؟
در لاپاراسکوپی معمولاً هر دو طرف در همان جلسه و از راه همان برش‌های کوچک ترمیم می‌شود. این یکی از دلایل ارجحیت لاپاراسکوپی در فتق دوطرفه است. تصمیم نهایی را جراح بعد از معاینه می‌گیرد.
اندازهٔ برش در دو روش چقدر است؟
طبق توضیح دکتر ذبیحی، در لاپاراسکوپی مجموع برش‌ها حدود ۱۰ تا ۱۵ میلی‌متر است، در حالی که در عمل باز برش حدود ۶ تا ۱۴ سانتی‌متر است. اندازهٔ دقیق به نوع فتق و بدن هر بیمار بستگی دارد.
آیا در هر دو روش مش گذاشته می‌شود؟
بله. در ترمیم فتق کشاله ران، هم در روش باز و هم در لاپاراسکوپی استفاده از مش انتخاب اول است. تفاوت دو روش در مسیر رسیدن به فتق و محل قرار گرفتن مش است. دربارهٔ مش در صفحهٔ مرتبط بیشتر بخوانید.
منابع
- HerniaSurge Group. International guidelines for groin hernia management. Hernia. 2018;22(1):1-165. PMC5809582
- PubMed: PMID 29330835
آمادهٔ گرفتن نوبت هستید؟ یکی از راه‌ها را انتخاب کنید.
یادآوری پزشکی: مطالب این صفحه صرفاً آموزشی است و تشخیص یا درمان فردی نیست. برای هر تصمیم درمانی با پزشک معالج مشورت کنید.
دانشگاه علوم پزشکی تهران
