فتق (Hernia) یکی از متداولترین نقایص ساختاری و مکانیکی دیواره شکم و کشاله ران است. در این پرونده جامع علمی تحت نظارت دکتر حسین ذبیحی، ساختار آناتومیک فتق، عوامل پدیدآورنده، تفاوت فتق اینگوینال و نافی، خطرات فتق مختنق و روشهای نوین جراحی لاپاراسکوپی با مش را مرور میکنیم.
بخشی از نتایج ثبتشده جراحیهای فتق و درمانهای کمتهاجمی در این مرکز
مبانی پاتولوژیک گسستگی فاشیا و بیرونزدگی احشای شکمی
فتق چیست؟ فتق (به انگلیسی: Hernia) به معنی بیرونزدگی، خروج یا جابهجایی غیرطبیعی بخشی از ارگانهای درونشکمی (مانند روده باریک یا چربی اُمنتو) از میان یک شکاف، پارگی یا ضعف ساختاری در لایههای عضلانی و غشای فاشیای دیواره نگهدارنده خود است. شایعترین نقاط بروز فتق شامل کشاله ران (فتق اینگوینال)، ناف (فتق نافی)، بالای ناف تا جناغ (فتق اپیگاستریک) و خط برش اعمال جراحی گذشته (فتق انسیزیونال) میباشد. فتق یک نقص فیزیکی برگشتناپذیر است و با استراحت یا مصرف دارو بهبود نمییابد؛ تنها راه درمان قطعی آن، ترمیم دیواره با تکنیک لاپاراسکوپی یا جراحی باز همراه با مش است.
جدار شکم انسان از لایههای متقاطع ماهیچهای و لایهای محکم از بافت پیوندی به نام فاشیا تشکیل شده که وظیفه نگهداری و محافظت از احشای داخلی را بر عهده دارند. هرگاه بر اثر عوامل مادرزادی، افزایش سن یا افزایش شدید فشار درونشکمی این سد پیوندی پاره شود، کیسهای از پرده صفاق همراه با قطعهای از روده به زیر پوست رانده شده و تودهای پدید میآورد که در حالت ایستاده یا با سرفه متورمتر میشود.
بررسی تفکیکی محل خروج احشا، شیوع جنسیتی و مشخصات بالینی هر فتق
برای بررسی ساختار عضلانی و علائم تشخیصی هر ناحیه میتوانید راهنمای جامع انواع فتقهای شکمی را ملاحظه کنید:
شایعترین فرم فتق (حدود ۷۵٪ کل موارد) در کانال اینگوینال؛ به دلیل مجرای نزول بیضه در جنینی، این فتق در آقایان بسیار شایعتر است.
راهنمای درمان فتق کشاله ران ←نقص در حلقه ناف؛ در نوزادان ناشی از تأخیر بسته شدن بند ناف و در بزرگسالان به علت چاقی، بارداریهای متعدد یا آسیت بروز میکند.
اطلاعات فتق نافی و جراحی آن ←پایینتر از چین کشاله ران و در مجاورت عروق ران پدید میآید. شیوع آن در خانمها بالاتر بوده و به سبب تنگی کانال، خطر گیرافتادگی بالایی دارد.
در خط اسکار جراحیهای گذشته شکم به وقوع میپیوندد و ناشی از ضعف در جوش خوردن کامل لایههای فاشیای عمقی است.
درمان فتق برشی بعد از عمل ←گسترش کیسه فتق اینگوینال به درون کیسه بیضه که باعث تورم یکطرفه اسکروتوم و درد حین ایستادن یا راه رفتن میشود.
علائم فتق بیضه در مردان ←بروز مجدد فتق در ناحیه جراحیشده به دلایلی نظیر عدم استفاده از مش، نقص تکنیکی، عفونت زخم یا وارد آوردن فشار زودهنگام.
علل و جراحی مجدد عود فتق ←
تعیین زمانبندی جراحی به ابعاد پارگی، علائم بالینی و وضعیت بیمار بستگی دارد. برای مقایسه شرایط تحتنظر گرفتن با جراحی، مقاله آیا هر فتقی را باید عمل کرد؟ را مطالعه نمایید.
برهم خوردن تعادل مکانیکی میان مقاومت بافت پیوندی و فشار داخل شکم
فتق همواره حاصل برهمکنش دو عامل اصلی است: کاهش مقاومت بافت همبند (فیبرهای کلاژن) و افزایش مداوم یا مقطعی فشار درون شکم. شایعترین عوامل زمینهساز عبارتاند از:
فتقبند پارگی فاشیا را درمان نمیکند و صرفاً نگهدارندهای موقت است. استفاده مداوم از آن منجر به تحلیل و لاغری بیشتر عضلات شکم شده و با ایجاد چسبندگیهای شدید بافتی، جراحی لاپاراسکوپی بعدی را پیچیدهتر و پرخطر میسازد.
رزرو نوبت بررسی تشخیصی با اولتراسوند ←تفاوت علائم فتق ساده با وضعیت اورژانسی گیرافتادگی و انسداد روده
برآمدگی که هنگام ایستادن یا سرفه برجسته شده و هنگام خوابیدن یا فشار ملایم به داخل بازمیگردد.
احساس سوزش، درد کششی یا مبهم در موضع فتق که با پیادهروی طولانی یا ایستادن تشدید میشود.
در فتقهای کشاله ران به علت اثر فشاری بر اعصاب حسی اینگوینال، درد به ران یا بیضهها سرایت میکند.
احساس پری شکم، نفخ متناوب و تهوع خفیف ناشی از ورود متناوب روده به کیسه فتق.
هرگاه حلقه روده درون دهانه باریک فتق محبوس شود و جریان خون شریانی آن قطع گردد، ظرف کمتر از ۶ ساعت بافت روده دچار سیاه شدن (گانگرن)، سوراخشدگی و عفونت منتشر صفاقی (پریتونیت) خواهد شد. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر فوراً به اورژانس جراحی مراجعه کنید:
گامبهگام از نخستین ارزیابی تا ترمیم کمتهاجمی و ترخیص ایمن
تشخیص زودهنگام فتق مانع از عوارض خطرناک شده و امکان ترمیم کمتهاجمی لاپاراسکوپی با کمترین درد را فراهم میسازد.
درخواست نوبت و ارزیابی بالینیبررسی علمی متدهای درمانی بر اساس معتبرترین دستورالعملهای بینالمللی
طبق گزارش راهنماهای بالینی معتبر، کارگذاری مشهای مدرن پلیپروپیلنی خطر عود مجدد فتق را به زیر ۲٪ رسانده است. در جدول زیر تفاوتهای دو رویکرد تشریح شده است:
| شاخص مقایسهای | جراحی لاپاراسکوپی فتق (TAPP / TEP) | جراحی باز سنتی (Lichtenstein) |
|---|---|---|
| تعداد و اندازه برشها | ۳ برش بسیار کوچک ۵ تا ۱۰ میلیمتری | یک برش طولی ۶ تا ۱۲ سانتیمتری |
| میزان درد بعد از عمل | بسیار ناچیز و قابل کنترل با مسکن ساده | متوسط تا شدید ناشی از برش عضلات جدار |
| مدت بستری در بیمارستان | کمتر از ۲۴ ساعت (ترخیص روزانه) | ۱ الی ۲ شب بستری در بخش |
| زمان بازگشت به کار | ۳ الی ۷ روز پس از جراحی | ۲ الی ۴ هفته استراحت در منزل |
| محل قرارگیری مش (Mesh) | پشت دیواره شکم (بالاترین استحکام) | روی سطح قدامی عضلات با بخیه |
| احتمال عود و عفونت زخم | کمتر از ۲٪ | بسته به شرایط بافتی و وسعت برش |
رعایت دقیق دستورالعملهای مراقبتهای بعد از عمل جراحی فتق و اجرای برنامههای تمرینی مندرج در راهنمای ورزش بعد از عمل فتق، متضمن ترمیم کامل و تسریع بازگشت به فعالیتهای ورزشی است.
فوق تخصص جراحی لاپاراسکوپی پیشرفته و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی. با بیش از ۱۶ سال تجربه بالینی و انجام موفقیتآمیز بیش از ۳۹۰۰ عمل جراحی ترمیمی فتقهای پیچیده، اینگوینال، نافی و انسیزیونال با بکارگیری مشهای آناتومیک ۳D و تکنیکهای پیشرفته کمتهاجمی در تهران.
مرکز ایرانهرنی تحت نظارت دکتر حسین ذبیحی، مجهز به تجهیزات پیشرفته لاپاراسکوپی Full HD و مشهای استاندارد اروپایی، آماده ارائه خدمات به هموطنان گرامی از سراسر کشور جهت ویزیتهای تشخیصی و عملهای سرپایی کمتهاجمی در تهران است.
پاسخهای شفاف و علمی جراح متخصص به پرتکرارترین ابهامات شما
خیر؛ فتق یک نقص ساختاری و پارگی مکانیکی در دیواره عضلانی است. هیچ داروی خوراکی، پماد یا تمرین ورزشی قادر به جوش دادن این شکاف فیزیکی نیست و تنها روش درمان قطعی، بستن نقص با جراحی باز یا لاپاراسکوپی همراه با مش است.
فتق اینگوینال در بالای چین کشاله ران رخ داده و در آقایان بسیار شایعتر است. در مقابل، فتق فمورال در کانال رانی (پایینتر از چین ران) ایجاد شده، در خانمها شایعتر است و به دلیل تنگی دهانه نقص، خطر بالاتری برای گیرافتادگی دارد.
خیر؛ فتقبند صرفاً نگهدارنده موقت است و استفاده طولانیمدت از آن باعث لاغری و تضعیف بیشتر بافت عضلانی شده و به دلیل ایجاد چسبندگی بافتی، عمل جراحی لاپاراسکوپی را دشوارتر میکند.
مش توری استریل و سازگار با بافت بدن از جنس پلیپروپیلن است که دیواره ضعیف را تقویت میکند. بدن با ساخت بافت کلاژن در منافذ مش، سدی مقاوم در برابر فشار میسازد و مش بدون ایجاد واکنش یا حساسیت برای همیشه در موضع باقی میماند.
بیمار معمولاً در کمتر از ۲۴ ساعت پس از عمل ترخیص میشود. دردها بسیار خفیف بوده و افراد میتوانند طی ۳ الی ۷ روز به فعالیتهای روزمره و محل کار خود بازگردند.
اگر برآمدگی فتق جا نرود، درد ناگهانی و شدید ایجاد شود، رنگ پوست توده تیره گردد و با تهوع، استفراغ مکرر و قطع دفع گاز و مدفوع همراه باشد، نشانه انسداد روده بوده و باید فوراً جراحی شود.
تشخیص زودهنگام فتق مانع از بروز عوارض خطرناک گیرافتادگی احشا شده و درمان را به یک پروسه کمتهاجمی، ایمن و سرپایی تبدیل میکند.
دستیار هوشمند دکتر حسین ذبیحی
آنلاین
برای شروع، لطفاً نام و شماره موبایل خود را وارد کنید تا بهتر راهنماییتان کنیم.

اطلاعات تماس
ساعت کاری
آخرین مقالات
دستیار هوشمند دکتر حسین ذبیحی
آنلاین
برای شروع، لطفاً نام و شماره موبایل خود را وارد کنید تا بهتر راهنماییتان کنیم.